Kế toán dùng AI khoá sổ nhanh hơn 7,5 ngày: ai được lợi nhiều nhất

Phần lớn con số về AI trong nghề kế toán đến từ khảo sát cảm nhận hoặc từ chính các hãng bán phần mềm. Nghiên cứu của Jung Ho Choi, Trường Kinh doanh Stanford, và Chloe Xie, Trường Quản lý Sloan thuộc MIT, thì khác: hai tác giả đo trên dữ liệu giao dịch thật của 79 doanh nghiệp nhỏ và vừa, cộng với khảo sát 277 người làm kế toán. Công trình đăng trên Journal of Accounting Research năm 2026.

Kết quả được trích nhiều nhất là con số khoá sổ nhanh hơn 7,5 ngày. Nhưng phát hiện đáng giá hơn nằm ở chỗ ít người nhắc: ai được lợi nhiều nhất, và vì sao.

AI đã làm được gì

Hai tác giả hợp tác với một hãng phần mềm kế toán có dùng AI để phân loại giao dịch và gợi ý bút toán, rồi so người dùng AI với người không dùng. Kết quả:

Đọc kỹ từng dòng thì thấy các con số này nói cùng một câu chuyện. Thời gian nhập liệu và phân loại giảm, phần thời gian dôi ra được dùng vào ba việc: nhận thêm khách, làm sổ chi tiết hơn, và làm những việc tính phí được. Sổ cái chi tiết hơn 12%, tính theo số tài khoản dùng để phân loại giao dịch, nghĩa là báo cáo làm ra cho chủ doanh nghiệp đọc có thông tin hơn.

Các tác giả kết luận AI bổ trợ cho phán đoán của con người chứ không thay nó, và người làm kế toán vẫn giữ vai trò giám sát máy.

Người có kinh nghiệm được lợi nhiều hơn

Đây là phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu, và nó đi ngược với lời đồn "AI giúp người mới làm được việc của người cũ".

Phần mềm trong nghiên cứu báo cho mỗi gợi ý một mức tin cậy, tức máy tự đánh giá mình chắc tới đâu. Người làm kế toán có kinh nghiệm dùng thông tin đó một cách có chiến lược: khi máy báo độ tin cậy thấp, họ can thiệp nhiều hơn hẳn. Kết quả là họ đạt mức cải thiện lớn hơn.

Người ít kinh nghiệm thì gặp hai kiểu lỗi ngược nhau:

Cả hai kiểu lỗi có chung một gốc: chưa đủ hiểu nghề để biết lúc nào nên tin máy. Muốn biết một giao dịch phân loại sai hay đúng, trước hết phải biết nó đúng ra phải vào đâu. AI không thay được lớp hiểu biết đó. Nó chỉ làm cho người có sẵn lớp hiểu biết đó làm được nhiều việc hơn.

Áp dụng vào một phòng kế toán nhỏ

Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra một cách tổ chức công việc khá cụ thể cho phòng kế toán hay văn phòng dịch vụ kế toán ở Việt Nam:

1. Giao cho AI phần phân loại và gợi ý định khoản cho những giao dịch lặp lại: tiền điện, cước viễn thông, lương, thu tiền khách quen, trả nhà cung cấp quen.
2. Đặt ngưỡng tin cậy. Gợi ý nào máy báo chắc chắn cao thì cho qua nhưng lấy mẫu kiểm định kỳ. Gợi ý nào máy báo thấp thì bắt buộc người duyệt.
3. Người có kinh nghiệm giữ khâu duyệt các giao dịch máy không chắc. Đây là chỗ nghiên cứu cho thấy kinh nghiệm tạo ra khác biệt lớn nhất.
4. Ghi lại mọi lần sửa gợi ý của máy. Danh sách này vừa là bằng chứng kiểm soát, vừa là tài liệu tốt nhất để dạy người mới: máy hay sai ở loại giao dịch nào.
5. Dùng thời gian dôi ra có chủ đích: làm báo cáo quản trị cho chủ doanh nghiệp, rà soát rủi ro thuế, đối chiếu công nợ. Nếu thời gian dôi ra chỉ để nhận thêm việc nhập liệu, lợi ích sẽ không bao giờ đến.

Giới hạn của nghiên cứu

Các tác giả tự nêu: mẫu nghiên cứu chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nên kết quả chưa chắc đúng y nguyên với doanh nghiệp lớn có quy trình phức tạp. Thêm nữa, người chủ động dùng AI có thể vốn đã là người làm việc hiệu quả hơn, nên một phần chênh lệch có thể đến từ chính con người chứ chưa chắc hoàn toàn từ công cụ.

Dù vậy, đây vẫn là một trong số ít nghiên cứu đo trên dữ liệu giao dịch thật thay vì dựa vào cảm nhận, và kết quả của nó khớp với điều nhiều người trong nghề đã thấy.

Kết lại

Con số 7,5 ngày dễ nhớ, nhưng bài học quan trọng hơn là thế này: AI khuếch đại năng lực sẵn có. Người hiểu nghề dùng AI thì làm được nhiều hơn hẳn. Người chưa hiểu nghề dùng AI thì hoặc tin nhầm, hoặc không dám tin.

Với người mới vào nghề, điều đó có nghĩa là học nghề cho vững vẫn là việc phải làm trước. Với người đã có nghề, đó là lý do nên học dùng AI ngay, vì chính họ là người được lợi nhiều nhất.

Câu hỏi thường gặp