Trong nhiều phòng kế toán, có một cảnh khá quen: kế toán viên trẻ mở công cụ AI để soạn nháp công văn, tóm tắt thông tư, dựng công thức bảng tính, còn kế toán trưởng thì chưa dùng lần nào, hoặc dùng thử một lần rồi thôi. Hai người ngồi cách nhau vài bước chân nhưng làm việc theo hai cách khác hẳn nhau.
Một khảo sát toàn cầu năm 2025 cho thấy cảnh đó không chỉ có ở Việt Nam. Khoảng cách giữa hai thế hệ còn kéo theo một rủi ro mà ít phòng kế toán để ý.
Khảo sát nói gì
Ipsos thực hiện khảo sát cho Chartered Accountants Worldwide, mạng lưới các hội kế toán công chứng, công bố tháng 4/2025. Có 2.718 người trả lời ở 48 quốc gia, thuộc 13 hội nghề nghiệp. Nhìn chung nghề rất cởi mở: 85% sẵn sàng dùng AI nếu có điều kiện. Nhưng khi tách theo nhóm thì khoảng cách lộ ra rõ.
Riêng nhóm 18 đến 24 tuổi, 83% dùng công cụ AI ít nhất mỗi tuần một lần.
Nguồn: Ipsos cho Chartered Accountants Worldwide, 04/2025, 2.718 người ở 48 quốc gia
Xem bảng số liệu
| Mục | Giá trị | |
|---|---|---|
| Người làm kế toán 18 đến 24 tuổi | 80% | |
| Lãnh đạo ra quyết định | 55% |
Người trẻ dùng AI chủ yếu cho năng suất chung như soạn thảo, tóm tắt, sắp xếp công việc với 40%, nhập liệu với 24%, phục vụ khách hàng với 17%, và quản lý rủi ro với 12%.
Vì sao lãnh đạo ngại
Nguồn: Ipsos cho Chartered Accountants Worldwide, 04/2025
Xem bảng số liệu
| Mục | Giá trị | |
|---|---|---|
| Lo về an toàn dữ liệu | 36% | |
| Thiếu đào tạo | 28% | |
| Quy định công ty không cho truy cập | 14% |
Lý do hàng đầu của lãnh đạo là an toàn dữ liệu. Đây là mối lo chính đáng, và cũng là lý do cho thấy vì sao khoảng cách thế hệ lại nguy hiểm.
Rủi ro thật nằm ở chỗ không ai nhìn thấy
Lãnh đạo lo dữ liệu bị lộ nên không dùng, và thường cũng không đặt ra quy chế nào. Người trẻ thì vẫn dùng, vì AI giúp họ làm nhanh hơn thật. Kết quả là AI vẫn được dùng trong phòng kế toán, chỉ là theo cách riêng của từng người và không ai kiểm soát.
Một kế toán viên dán bảng lương vào công cụ AI công cộng để nhờ kiểm công thức. Một người khác đưa cả hợp đồng của khách hàng lên để nhờ tóm tắt điều khoản. Cả hai đều có ý tốt, đều muốn làm nhanh hơn. Nhưng dữ liệu đã rời khỏi công ty, và lãnh đạo không hề biết.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026, thay cho Nghị định 13/2023/NĐ-CP. Phòng kế toán nắm rất nhiều dữ liệu cá nhân: lương, số tài khoản, căn cước của nhân viên, thông tin của khách hàng là cá nhân. Đưa những dữ liệu này lên một công cụ bên ngoài là một hoạt động xử lý dữ liệu, và cần được cân nhắc theo luật này.
Nghịch lý là: chính vì lãnh đạo lo về an toàn dữ liệu nên không dùng AI, và chính vì lãnh đạo không dùng nên không đặt quy chế, và chính vì không có quy chế nên dữ liệu lại càng dễ lộ.
Thu hẹp khoảng cách: bốn việc cho phòng kế toán
| Việc | Làm thế nào |
|---|---|
| 1. Viết quy chế dùng AI một trang | Ghi rõ công cụ nào được dùng, dữ liệu nào tuyệt đối không đưa lên (lương, số tài khoản, căn cước, hợp đồng của khách hàng), và đầu ra nào phải có người duyệt trước khi gửi đi. Một trang là đủ, miễn là mọi người đều đọc |
| 2. Dạy chéo | Ghép người trẻ với người có thâm niên. Người trẻ dạy cách dùng công cụ, người có thâm niên dạy cách kiểm đầu ra dựa trên hiểu biết nghề. Cả hai bên đều có thứ người kia cần |
| 3. Lãnh đạo tự dùng trước | Chọn một việc cụ thể của chính mình, ví dụ tóm tắt một thông tư mới, và dùng AI làm trong một tháng. Lãnh đạo chưa từng dùng thì rất khó đặt quy chế sát thực tế |
| 4. Xoá dữ liệu nhận dạng trước khi đưa lên | Khi cần nhờ AI kiểm công thức hay cấu trúc, thay tên, số tài khoản, mã số thuế bằng dữ liệu giả. AI chỉ cần cấu trúc để làm việc, nó không cần dữ liệu thật |
Việc thứ hai đáng làm nhất. Nghiên cứu của MIT và Stanford cho thấy người có kinh nghiệm hưởng lợi từ AI nhiều hơn hẳn, vì họ biết lúc nào không nên tin máy, xem bài kế toán dùng AI khoá sổ nhanh hơn 7,5 ngày. Nghĩa là người có thâm niên đang ngại dùng AI lại chính là người dùng AI hiệu quả nhất, nếu họ bắt đầu.
Người trẻ cũng có điều phải học
Khoảng cách không chỉ là lỗi của người lớn tuổi. Người trẻ dùng AI nhiều, tự tin, nhưng tự tin dùng khác với biết kiểm. Một câu trả lời trôi chảy về cách hạch toán hay một căn cứ pháp lý nghe rất đúng có thể sai hoàn toàn, xem bài Deloitte phải trả lại tiền vì trích dẫn do AI bịa. Người trẻ cần người có thâm niên để biết lúc nào máy đang tự tin sai.
Khảo sát cũng cho thấy 65% người làm kế toán mong hội nghề nghiệp của mình đứng ra đào tạo về AI. Nhu cầu học có thật, chỉ chưa có đủ nơi dạy sát nghề.
Kết lại
Khoảng cách thế hệ trong việc dùng AI không tự thu hẹp. Người trẻ sẽ tiếp tục dùng, vì AI giúp họ làm nhanh hơn. Câu hỏi là họ dùng trong khuôn khổ do phòng kế toán đặt ra, hay dùng theo cách riêng mà không ai nhìn thấy.
Người có thể thay đổi điều đó là lãnh đạo, và bước đầu tiên không khó: tự dùng AI cho một việc của chính mình trong một tháng, rồi viết một trang quy chế dựa trên những gì mình đã thấy.
Một khoá cho cả người trẻ lẫn người có thâm niên
Khoá AI Thực Chiến Cho Kế Toán của Mèo Cam có bài 0.3 Ranh giới dữ liệu: cái gì đưa được, cái gì không trong Level 0 miễn phí, và bài 1.2 luyện ba lựa chọn đưa, không đưa, che rồi đưa. Level 3 có bài quy chế dùng AI của phòng, kèm mẫu quy chế 9 điều để điền.
Câu hỏi thường gặp
Ipsos thực hiện cho Chartered Accountants Worldwide, mạng lưới các hội kế toán công chứng, công bố tháng 4/2025, với 2.718 người trả lời ở 48 quốc gia thuộc 13 hội nghề nghiệp.
83% người làm kế toán 18 đến 24 tuổi dùng công cụ AI ít nhất mỗi tuần một lần, và 80% trong nhóm này tự tin dùng AI trong công việc. Ở nhóm lãnh đạo ra quyết định, chỉ 55% tự tin dùng AI.
Lý do hàng đầu là lo về an toàn dữ liệu với 36%, tiếp theo là thiếu đào tạo với 28%, và quy định của công ty không cho truy cập công cụ với 14%.
Khi lãnh đạo không dùng và không đặt quy chế, người trẻ vẫn dùng AI nhưng theo cách riêng của mình, có thể đưa dữ liệu của khách hàng hay của công ty lên công cụ công cộng mà không ai kiểm soát. Rủi ro lớn nhất nằm ở việc dùng không được nhìn thấy.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026, điều chỉnh việc xử lý dữ liệu cá nhân, trong đó có dữ liệu của nhân viên và khách hàng mà phòng kế toán nắm giữ. Đưa những dữ liệu này lên công cụ bên ngoài là một hoạt động xử lý dữ liệu cần được cân nhắc theo luật này.